SHAYARWA GA UWA MA’AIKACIYA

Breast pumpA makon da ya wuce hukumomin lafiya a ko’ina a duniya suka ware domin fadakarwa akan muhimmancin shayarwa. Abin takaici shine duk da ci gaba da aka samu a duniya ta bangaren aikin mata ta hanyar basu hutun haihuwa da na shayarwa, da ware wurare na musamman domin kula da jariransu, a wannan kasa har yanzu ba wa mata ma’aikata irin wadannan hakkoki da saura musamman a kananan ma’aikatu.

To idan ana muhawara a kan yadda uwa ma’aikaciya za ta shayar da jaririnta ta kuma hada da zuwa aiki, wasu sa ce e uwa ma’aikaciya za ta iya barin jaririnta a gida masu raino su rika dama musu madara ko ta shanu ko ta waken soya ko ta formula. Wannan shawara ce amma gurguwa. Wasu kuma sukan dauki tsattsauran ra’ayin hana matar aiki ma gaba daya saboda a maida hankali kacokan kan lura da shayar da jariri. To amma dai a wannan zamani da ya kamata mace ma ta samu nata abin hannu ko don taimakawa a gida, wannan ma gurguwar shawara ce.

Mafita da masana lafiyar jarirai suka fitar itace ta ci-gaba da shayarwar kuma a je aiki. To a irin wuraren da ba sa bari a je musu da jarirai ya uwa za ta yi? Mafita wadda ba ita dai aka so ba, ita ce ta matse ruwan nono a kwalbar feeder a bari a gida don ba wa jariri duk lokacin da ya bukata. Wannan wasu za su ji kamar da sauki abin, a’a akwai ‘yar wahala. To amma dai ita ce mafita mafificiya. Abinda ya sa aka ce akwai ‘yar wahala shine da dama mata iyaye sai an koya musu yadda ake matso ruwan mama, a asibiti, wasu ma saboda zafi da gajiyarwa da sun fara za su bari. To domin haka ne akan ba su shawara idan ba za su iya matsa da hannu ba to dole sai sun sayi wani dan famfon tatsa mai kama da feeder jaririn, wanda akan samu a manyan kyamis-kyamis, mai suna breast pump.

Bayan an tatso ruwan nonon a wannan famfo sai a juyeshi a cikin feeder jaririn. Idan ‘yan awoyi ne da basu wuce uku zuwa biyar ba ake a wurin aikin, kuma gari ba zafi, a kwano cooler kawai za a sa feeder har sai jariri ya buqata, idan ma ya rage, a mayar cooler. Idan kuma tsawon yini ne aikin to kusan dole sai an cika feeder biyu ko uku, kuma ba a cooler za a sa su ba, sai dai na’urar fridge. Sa’annan kullum idan aka wanke feeder jaririn sai an tsoma su a tafasasshen ruwa domin tsabtacesu da kiyaye jariri daga kwayoyin cuta saboda damuke-damuke da masu shayarwa suka yi.

Advertisements

Matsalolin yanayin damina

Kowane yanayi yana da nasa alfanun da kuma rashin alfanu ga lafiyarmu. Wani yanayin alfanunsa ya fi na wani, amma a mafi yawan lokaci ba yanayin ne ke da matsala ba, halayyarmu ce ke kawo matsala. Misali, barin ciyawa ta taru a kofar gidajenmu saboda danshin damina, wanda shi kuma kan jawo sauro; ko kuma ta yin ba-haya ko jibge shi a gefen magudanan ruwa (ka bi duk hanyoyin manyan garuruwanmu masu rafi ko tabki ko kogi, ka bi gefen inda mutane suke wanka ka ga yadda ake ba-haya!)
Ga cututtukan da aka fi samu da damina a takaice:

1-Cututtukan kwalara da atini da taifot: Duk wadannan cututtuka jirgi daya ne ya kwaso su, domin duk kusan a gurbataccen ruwa ake samunsu. Lokacin damina, lokaci ne da ruwa kan wanko bayan-gidan jama’a daga ko’ina zuwa ruwa ta hanyar kwatoci, tabki, kuddufai, koramu da sauransu, daga nan su shiga koramu da sauran manyan dam-dam na garuruwa, inda ruwan sha da ruwan da ake ban ruwa na noma ke taruwa.
Ciwon kwalara ko amai da gudawa, kwayoyin cutar bacteria da ake kira bibrio cholerae, su ke kawo shi. Atini ma ciwo ne da ke zuwa da gudawa mai jini ko majina, ko duk biyun, wanda kwayoyin cuta iri biyu ke kawowa. Wadannan kwayoyi su ne na bacteria da ake kira Shigella da na parasite da ake kira Entamoeba. Zazzabin taifot, kwayoyin cuta na bacteria da ake kira Salmonella typhi ke kawo su.
Duk wadannan kwayoyi a ba-haya da ruwan da ya gurbata da ba-haya suke rayuwa yawanci kuma dalilin kashi da muke yi barkatai a gefen magudanun ruwa. kwayoyin na yaduwa ne ta hanyoyi hudu: In aka sha gurbataccen ruwa, ko aka ci abincin da aka dafa da wannan ruwa, ko aka ci abincin mai dauke da wadannan kwayar cutar (wadda ba ta wanke hannu da sabulu bayan ta yi bayan-gida), ko kuma kuda ko kyankyaso masu shiga bayan-gida su kwaso cutar su zo su yada kan abinci suka kwaso kwayoyin suka sa a abinci. kwayoyin sukan shiga ciki su makale a ’ya’yan hanji, su kawo ciwon ciki (taifot) ko atini, ko amai da gudawa.
Alamomin Cututtukan:
Da kwayoyin sun shiga hanjinmu, nan da nan cikin ’yan awoyi sai zawo ko ciwon ciki. Wasu sukan yi amai. Amma atini ba ya zuwa da amai – abin da ya bambanta shi da ciwon amai da gudawa. Kafin gari ya waye mutum ya fada, ba kuzari, ruwan jikinsa ya kare. Idan ba a dauki mataki ba rai zai iya yin halinsa; Idan babba ne akan dau lokaci kafin ya galabaita. Yara ’yan shekara 1 zuwa 5 da haihuwa da tsofaffi su suka fi mutuwa. Manya sukan iya kamuwa da kwayar cutar ba tare da sun yi amai ko zawo ba ma.
Cututtukan na yaduwa ne kamar wutar daji ta hanyoyi uku: kuda ko kyankyaso yakan dauko kwayoyin cutar a amai ko zawon da mai cutar ya yi, ya taba abinci ko ruwa. Hanya ta biyu kuma ita ce mutum ya taba amai ko zawon mai cutar ya ci abinci bai wanke hannu ba. Hanya ta uku kuma idan mai dauke da kwayar cutar ya yi ba-haya ko zawo kusa da ruwan da jama’a ke amfani da su ko da rijiya ce kuwa.
Hanyoyin Kariya Daga Wadannan Cututtuka:
Ruwan famfo wanda hukumar gidan ruwa ta tace ta sa magani da kuma irin na kwalba da kan bulbulo daga karkashin dutse da ruwan sama da aka tara kai tsaye da ruwan rijiya mai zurfin gaske, kamar ta burtsate ko tuka-tuka, su ne za a iya cewa da wuya a samu wadannan kwayoyin cuta a ciki. Duk wani ruwa da bai shiga cikin wannan lissafi ba to ka kiyaye shi.
Sauran hanyoyin su ne:
1-A guji bayan-gida barkatai a hanya da gefen magudanan ruwa ko rijiya ko kogi kamar dabbobi. A koyi hali irin na kyanwa wadda takan tabbatar ta bizne ba-hayanta.
2-Kada a gina rijiya dab da bayan-gida, a ba da tazarar akalla kafa 50.
3-Gina gidajen ba-haya na zamani a wuraren zaman jama’a kamar kasuwanni zai rage yawan ba haya barkatai, da kusa da magudanan ruwa.
4-Saka dokar-ta-baci ga duk wanda aka samu yana bayan-gida a bainar jama’a ko yana zub da ba-haya irin na gidaje a magudanan ruwa.
5-A tabbatar an tace sannan a tafasa ruwan da aka debo daga rafi ko rijiya kafin a sha. Ruwan famfo yana da sinadarin chlorine da kan kashe kwayoyin cutar. Amma wasu lokuta bututun ruwa sukan fashe su sake gurbata da ruwan kwatami ta yadda sinadarin ma ba zai yi tasiri ba.
6-Hukumomin gidan ruwa su tabbata an tace kuma an saka sinadarin chlorine yadda ya kamata kafin a sako ruwa.
7-A guji shan kankara da ba a tabbatar daga ruwan da aka hada ta ba. Idan ya zama dole, a ribanya ledar jikin kankarar kafin a sa a ruwa mai tsabta don ya yi sanyi.
8-A tabbata an wanke hannaye da sabulu bayan an yi bayan-gida ko kuma an yi wa yara tsarki da kuma kafin cin abinci. Yawan wanke hannu da sabulu yana hana kamuwa da wadannan cututtuka kwarai da gaske. Kuma a tabbata an fara yin amfani da wani mayani kamar kara ko toilet paper bayan an yi bayan-gida, daga bisani kuma a sa ruwa.
9-Masu sayar da abinci su guji taba abin sayarwar da hannu, sai da babban cokali ko marar zuba abinci.
10-Duk matar da ba a yarda da tsabtarta ba a kiyayi abincinta.
11-A kiyaye tsabtar muhalli da ta bayan gida don kada kuda da kyankyaso su samu wurin zama.
12-A rufe duk wani abinci da abin sha da aka ci, don kada kuda ko kyankyaso ya hau.
13-Kada a ci kayan lambu irin su latas da karas da ba dafa su ake yi ba, har sai an wanke su a ruwa mai gishiri, an kuma dauraye. Ruwan gishiri yana aiki a nan kamar sabulu.
14-Da zarar an ga alamun gudawa, a samo ruwan gishiri da sukari na sachet wato ORS a hada a fara ba mara lafiya kafin a garzaya asibiti mafi kusa. Idan ba a samu ORS ba a samu gishiri rabin karamin cokali da sukari cikin karamin cokali biyar a hada a ruwa mai tsafta kwatankwacin babban kofi, a bayar a hankali har a kai asibiti.
15-Dole a tafi asibiti domin a duba maras lafiya sosai a ba shi magani ko karin ruwa saboda mara lafiya zai iya amai ya dawo da ruwan gishirin da aka ba shi. Sinadarin ORS ba shi zai tsayar da gudawa ba.

2- Zazzabin cizon sauro:
Bayan cututtukan da kan sa gudawa, an yi amanna cewa zazzabin cizon sauro shin e na biyu wajen halaka yara kanana kuma ya fi yawa a lokacin damina saboda yawan ciyayi inda sauro ke kyankyasa. Wannan ciwo kuma har ila yau bai bar manya ba. Ta macen sauro ce ke daukar wannan kwayar cuta ta saka wa mutane yayin da ta zo shan jini da dare.
Alamomin Wannan Ciwo:
1-Akwai zazzabi mai zafi. 2-Ciwon kai. 3-Wani lokaci akwai amai ko kumallo. 4-Sai ciwon gabobi. 5-A yara zai iya kawo suma idan jiki ya yi zafi sosai.
Hanyoyin Kariya Daga Wannan Ciwo:
1-Yawan sare ciyayin da ke kewaye da gidajenmu na rage kwanciyar sauro.
2-A rika tabbatarwa magudanan ruwa suna gudana sosai, ta hanyar daina zuba shara a cikinsu ko kuma rufe su ma baki daya.
3-A rika kwashe shara a kai-a kai.
4-Saka kaya masu rufe ko’ina a jiki idan dare ya yi, kamar riga mai dogon hannu da safa a kafa.
5-Yin amfani da gidan sauro irin na taga da kofa don rage shigar sauro dakunan kwanciya.
6-Yin amfani da gidan sauro yayin kwanciya.
7-Za a iya sa maganin feshi a daki amma a tabbatar ba kowa a ciki tukun, in ya sarara a bude tagogi.

3-Mura:
Sai ciwon mura. Akan samu wasu kwayoyin cuta musamman na birus masu son danshi su kawo matsala a irin wannan yanayi na damuna. An yada ta ta iska, ta hanyar atishawa, sai dai ba kamar lokacin bazara ba lokacin da gari ba danshi sai busasshiyar iska.
Hanyoyin Kariya:
1-Yawan cin kayan marmari na itatuwa masu cike da sinadaran bitaman na rukunin C, yana kiyaye wannan ciwo, ta yadda ko mutum ya sami matsalar ba zai nuna alamu ba ma a mafi yawan lokuta, tunda sindarin bitaman C yana sa garkuwar jini kaifi, wanda su kuma sukan kashe kwayar cutar.

4-Borin jini:
Bayan mura sai borin jini. Akwai mutane da yawa da kan samu kurajen borin jini a farkon damina kawai, ta yadda da zarar damina ta kankama, sai su bace. Wannan ba wata matsala ba ce tun da ba ta da wani hadari ga rayuwa, sai dai dan kaikayi. Ko a kyamis za a iya ba mutum maganin borin jini da kaikayin jiki (irinsu piriton). Mun rubuta a makon da ya shude cewa wani mai karatu ma Aduwa kawai yake ci sai su bace.

AMFANIN MAKEWAYI GA LAFIYA

Public ToiletDuk shekara 19 ga wannan wata ce ranar da Majalisar Dinkin Duniya da hadin gwiwar wasu kungiyoyin lafiya na duniya suka ware domin nanata amfanin makewayi ko wuraren ba-haya ga lafiyar al’umma.  Taken wannan rana a bana shine ‘baza mu jira ba’, wanda ke nuni da yadda ma’aikatan lafiya ke hakilon ganin wadanda abin ya shafa sun yi hobbasar da ta dace wajen ganin an shawo kan matsalar rashin makewayi a cikin al’umma. Girman matsalar ta kai ga cewa a kasashen da wannan matsala ta rashin bandaki ta yi wa katutu, kusan rabin mazaunan kasashen basa amfani da makewayi.

Amfanin makewayi ga lafiyarmu ba boyayye bane tunda an sha fada ko da a wannan shafi cewa rashin makewayi da kin yin amfani da su, in akwai, ta hanyar yin ba-haya a wurare barkatai a bainar jama’a, na daya daga cikin abubuwan da ke ci wa lafiyarmu tuwo-a-kwarya. Tun daga cuttuka masu saurin kisa irinsu amai da gudawa a kananan yara, zuwa annobar kwalara da zazzabin tafot, zuwa masu nakasa mutane irinsu shan-inna, da masu hana yara girma irinsu cutukan macijin ciki ko tsutsar ciki, duk rashin yin bayan-gida a wuraren da suka dace ne suke janyo su. Don haka kenan idan dai har ba a tashi tsaye ba an yi maganin wannan batu a kasashe irin namu, to tabbas har abada ba za a rabu da wadannan cututtuka ba.

Abubuwan da ke kawo matsalar rashin amfani da bandaki sune karancin ilmin zamani da kuma talauci. Wadannan abubuwa biyu sai sun hadu a lokaci guda suke haifar da matsalar. Wato idan babu daya daga ciki da wuya a samu matsalar. Wadanda suke da abin hannu ko basu da ilmi sukan yi amfani da makewayi, haka ma wadanda suke da ilmin zamani ko da basu da abin hannu sosai suma sukan yi amfani da makewayi. Kazalika, a kasashen da basu da arziki sosai amma ilmin zamani ya wadace su, kamar kasashen gabashin Turai, ba a samun matsalar, haka nan kasashen da ilmin zamani bai ishe su ba, amma suna da dimbin arziki, kamar kasashen Gabas ta Tsakiya masu arzikin man fetur sosai, nan ma ba a samun matsalar. Sai a kasashe inda ake da talauci da rashin ilmin duka a wuri daya kuma a lokaci daya, irinsu Indiya da Bangladesh da Pakistan da kasashen da ke kudu da Sahara irinsu Najeriya da Togo da Ghana sauransu, ake samun matsalar.

A bana ana so a wannan rana a nunawa mutane ne alakar da ke akwai tsakanin rashin makewayi da rashin walwalar yara kanana ta fannin lafiya. Alakar kuwa ita ce, a duk lokacin da yaro ci abinci ko ya sha ruwa mai kwayoyin cuta, wadanda su kuma daga bayan gidan wani ruwa ke wankowa, ko quda ke yadawa, zai kamu ko dai da ciwon gudawa ko na tsutsar ciki. Gudawa nan da nan take karar da ruwan jiki da albarkatu na ma’adinai da sinadarai da yaro ya dan tara a jikinsa, wadanda yake bukata domin dawwama cikin koshin lafiya, ita kuma tsutsar ciki a sannu a sannu take shanyewa yara jini ta jikin hanji, wanda shima jinin ke dauke da duk albarkatun abinci masu gina jiki da yaron ya ci. A haka idan ana samun yawan wannan sai a rika ganin yara ba sa saurin girma, suna kuma yawan laulayi ba koshin lafiya.

To ta yaya za a shawo kan wannan matsala da ta ki ci, ta ki cinyewa? Duba da yadda al’amura suke dada kazancewa musamman idan an yi la’akari da dimbin jama’ar da a yanzu a wani yanki na kasar nan suke sansanonin gudun hijira inda babu isassun wuraren kewayawa, dole a daidaikunmu mu kara zage damtse wajen karin taimako ga sansanonin ‘yan gudun hijira, domin karin abinci da wuraren kewayawa masu inganci. Sa’annan kuma dole ma’aikatan lafiya mu ci gaba da fadakar da jama’a alfanun yin bayan gida da zubar da shi a wuraren da suka dace, (ga masu aikin yasar masai kenan) da muhimmancin wanke hannaye da sabulu bayan an yi bayan-gida.

Bayan wannan, dole ne kuma hukumomi musamman na karamar hukuma da ‘yan majalisu wadanda akan warewa wani kaso domin aiyukan ci-gaba a mazabunsu, su san cewa an daina maganar samar da ruwan sha kawai ta hanyar gina rijiyoyin burtsatse, a yanzu maganar da ake ita ce ta samar da shi ruwan hade da wuraren ba-haya, da wuraren sarrafa shara. Wato dole ne a yanzu a dora wadannan a kan samar da tsabtataccen ruwan sha, domin da ruwa da wadannan bukatu a tare suke tafiya a bangaren ci-gaba. Ana bukatar karin gina wuraren ba-haya a makarantun gwamnati, da kasuwanni, da tashoshin mota da gefen manyan hanyoyin sufuri. Don haka jama’a masu yin zabe ya kamata suma su qara da wadannan a cikin abubuwan more rayuwa da ya kamata wakilansu su yi musu. Kwamishinonin lafiya su kuma su hada kai da masu ruwa-da-tsaki a qananan hukumomi domin ganin an farfado da wani shiri da zai rika bibiyar irin wadannan aiyuka da ganin ana bin ka’idojin amfani da su, ko da kuwa ta dawo da aikin duba-gari na Mallaman tsabta da ake da su a da, wadanda bayan tafiyar turawan mulkin mallaka suma suka bace.

Sai kuma shawo kan su manyan abubuwan da kan jawo matsalar, wato rashin ilmin zamani da talauci. Dole ne a yanzu kowa ya san cewa ilmin zaman duniya a wannan zamani ya zama wajibi, musamman ga yaran da ake turo su karatun AlQur’ani kawai, wadanda sune suka fi kowa rashin matsuguni a al’umma, don haka su suka fi kowa yin ba-haya a bainar jama’a, kuma su suka fi kowa shiga hadarin kamuwa da cututtukan da kan kama jama’a su rika kuma yada su cututtukan. Bayan ilmantarwa akan amfanin makewayi, sai kuma magance talauci. Wannan kusan ya zo kan gaba, inda gwamnatin tarayya take tattara bayanai na wadanda suka cancanta su rika karvar tallafi domin magance talauci. To tabbas idan aka aiwatar da wannan shiri da gaske, ba da wasa ba, za a ga cewa ba a talauci kawai aka sa hannun jari ba, an saka hannun jari a harkar lafiya da ilmi, da sufuri da sauransu, domin dama rashi ne ke sa wasu kin neman lafiya da ilmin.

CIWON ASMA

       
Gudunmowa Daga Umar Musa Gwadabawa

 

Ciwon asma wani ciwo ne na hanyar numfashi dake janyo matsalar rashin yin numfashi yadda ya kamata. Yakan janyo matsalar rasa rai ma a wasu lokutan idan abin yayi tsanani. Yawanci gadon ciwon ake, kuma wanda ya gada zai iya zama lafiya lau na tsawon wani wani lokaci kafin a gane, wato kenan yakan iya faruwa kusan ga kowa daga kowane mataki na shekaru har zuwa karshen rayuwa.

Amma a lokacin da ciwon ya motsa, kafofin shigar iskar numfashi na makogaro a jikin dan Adam kan rufe ta yadda za’a samu nauyi ko rashin dadin yin numfashi. Huhu zai samu karancin iskar da ta dace ya shaka.

Matsalar asma tana cikin matsalolin da kan hana mai fama da ita rayuwarsa ta yau da kullum, kamar zuwa aiki a ofisoshi, ko gona, ko kuma makaranta, idan dalibi ne. Asma har ila yau kan hana iyali barci isasshe da dare, kuma lokaci da dama iyaye kan rasa yin aiki da rana saboda cutar asmar ‘ya’yan su.
Su Wa Kan Yi Fama Da Cutar Asma?

Asma tana shafar kowane jinsi na mutane, farare ne ko bakaken fata, kuma a kowane mataki na shekaru cikin kowace kabila. Amma an yi amanna cewa mutane matalauta ne suka fi yawa wajen fama da wannan matsala.
Shin Wani Na Iya Daukar Cutar Daga Wani?

A’a. Asma bata yaduwa daga wani zuwa wani kamar ta hanyar barci a daki daya da mai cutar, ko cin abinci a kwano daya ko shakuwa tare da mai cutar kamar majinyaci marar lafiya, ko ta auratayya.
Shin Ko Ana Gadon Cutar?

Kwarai kuwa bincike ya nuna cewa akwai yiwuwar gadon cutar tsakanin iyalai

madanganta kamar daga kakanni ko iyaye ko yayyen uwa ko na uba, ko dai daga wasu dangi na kusa.

Alamomin Asma

Alamomin asma ba a boye suke ba, kuma sun hada da:

  1. Wahala a lokacin numfashi wato a rika yi sama-sama, hade da jin wata irin kara numfashin
  2. Matsanancin tari
  3. Qaruwar fitar ruwan hanci, ba lalle ne a ga majina ba
  4. Tsukewa ko daurewa da rashin jin walwala a qirji

Abubuwan Dake Tada Ciwon Asma

Tunda mun ce asma a kwance take tashi take jefi-jefi, an yi amanna wadannan abubuwan da zamu lissafa suna cikin muhimman abubuwan dake tayar da ciwon. Saboda haka yana da kyau a dauki matakin kariya daga su, kuma kowane mai asma ya kamata ya san me yake tayar masa da nasa, ya kiyaye shi, domin kowa da nashi abinda ke tayar da ciwon.

  1. Gashin mage (idan ya bi iska aka shake shi)
  2. Shakar iska mai tsananin sanyi
  3. Shan taba sigari
  4. Kayan rini
  5. Kurar karmami
  6. Hayaqi kamar na wuta ko na janareto
  7. Kamshin turare a wasu
  8. Kura

Gwajin Cutar Asma

A mafi yawan lokuta likitoci kan gane ciwon asma ta tambayoyi da sauraron karar numfashi a huhun mai matsalar, don haka ba sai sun jira gwaje-gwaje ba suke cewa ko akwai asma ko babu. A wasu lokutan akan bukaci wadannan gwaje-gwaje domin tantance karfin matsalar da nemo wasu matsalolin na daban

  1. Awon numfashi (spirometry) inda akan binciki yawan iskar dake shiga da fita a huhu
  2. Hoton kirji
  3. Gwajin majinar kirji (sputum)
  4. Awon kwayoyin jini

Yadda Za’a Rage Ko Kawar da Cutar

Cutar asma kan sa a rasa rai idan ba’a dauki matakin da ya dace ba idan ta tashi. Yana da kyau iyali su lura cewa makasudin maganin cutar asma shine:

  1. A kawar da dukkan alamominta
  2. A dawo da numfashi dai-dai
  3. Yana da kyau a san magungunan cutar
  4. Shan magani kamar yadda likita ya bayyana
  5. A san abubuwan dake haddasa cutar asma kamar yadda aka zayyana a sama, sannan a kawar da su ko a rage su a muhalli

Abubuwan Daya Kamata A Yi A Lokacin Da Ciwon Ya Tashi

  1. Abu na farko shine mutun yayi kokari ya natsu, kada ya tayar da hankalinsa
  2. A sha maganin da aka tanada da gaggawa
  3. A mafi yawan lokuta maganin na shaka ne, don haka mutum ya tabbatar ya je an koya masa yadda ake shaka, kada yayi aikin baban-giwa
  4. Mutun ya daure yayi ta numfashi sannu-sannu lokacin da ciwon ya tashi
  5. Idan magungunan basu sa matsalar ta lafa ba, a garzaya asibiti mafi kusa

Ire-Iren Magungunanta

Akwai magunguna shahararru masu kwantar da ciwon nan take da masu kiyaye tashin ciwon wanda idan mutun ya je asibiti ana rubuta masa, qwayoyi kenan.

Sa’annan akwai wadanda ake shaka ko kuma zuqa ta baki (inhalers) wakanda ke aiki cikin gaggawa, suma ana iya rubutawa mutum ya saya. Suma iri biyu ne, akwai mai kwantar da ciwon in ya tashi, akwai kuma mai kiyaye tashin ciwon. Likita zai rubuta duk wadanda suka dace.

Magungunan Da Ke Karya Azumi

medical ampoules and syringe
Allura ta Jijiyar Jini 

Mallamai na addini da na kimiyya kamar likitoci da masu hada magunguna, sun sha zama akan wannan batu a kasashen musulmai irinsu Saudiya da Masar da sauransu, domin samun mafita a game da amfani da magunguna lokacin azumi, musamman ma magungunan da ba sha ta baki ake ba. A kasar nan dai ban san ko ana irin wannan zama ba.

Magungunan da ake hadiya kai tsaye wannan kowa ya san sai dai a ajiye azumi a sha su, musamman idan ciwo na cin mutum, ko kuma su a ajiyesu a ci gaba da azumi, musamman idan dole a sha fiye da sau biyu a rana. Idan ciwon mai sauki ne, kuma shan maganin bai wuce sau biyu a rana ba, ka ga a kaikaice za a iya sha lokacin shan ruwa da lokacin sahur kenan.

Ga abinda na binciko game da wannan batu: Wadanda suka hadu suka fitar da hukunci akan wannan batu suka ce magunguna a lokacin azumi idan ya zama dole a yi amfani da su, hukuncinsu yana kasuwa kashi biyu ne, da masu shiga ciki kai tsaye da masu tsayawa a wajen jiki:

  1. Magungunan da ake shaka masu bin iska: Suka ce mutum zai iya amfani da maganin shaka kamar na asma ko na wani ciwo, wadanda ke bin iska, tunda huhu suke shiga kamar yadda iska ke shigarsa, ba ciki suke tafiya ba, kuma yawancinsu a nan huhun suke zamansu ba sa bin jini.
  2. Magungunan da ake digawa a ido: Suka ce wannan ma ba laifi idan aka diga magani a ido idan ana azumi. Wato hakan ba zai karya azumi ba tunda ido ba kafa ce ta cin abinci ko abin sha ba.
  3. Magungunan da ake digawa a kunne: Wannan ma ba zai kai ga karya azumi tunda a cewarsu, da wuya maganin kunne ya gangara ya shiga ciki
  4. Magungunan da ake digawa a hanci: Suka ce wadannan in dai a sigar ruwa maganin ya zo, to kuwa idan aka digashi zai iya kwaranya makoshi daga nan hanci ya tafi makogaro ko ciki, ko an ji shigarsa ko ba a ji ba, don haka zai iya karya azumi
  5. Magungunan da ake shafawa: Su kuma suka ce ba za su iya karya azumi ba tunda akan shafa sabulu da man shafawa ko na goge baki lokacin azumi, kuma duk yawanci iyakacinsu wajen jiki.
  6. Magungunan yin dauke: Irin masu rage zogi da rage zazzabi ko rage kumburin basur, suma sun ce ba za su karya azumi ba
  7. Allurai: Wadanda ba sa iya qara kuzari, kuma ba da wani abin qarin kuzari aka yi su ba, irinsu alluran karkashin fata kamar ta masu ciwon suga, (duk da dai masana ciwon suga suna ganin mai amfani da allura ba magunguna ba, ya fi kyau ya ajiye azumi)  ko na cikin tsoka kamar na mai zazzabi, ba sa karya azumi. Wadanda ake yi a cikin jijiyar jini kai tsaye irinsu karin ruwa komi kankantarsa yawanci an fi so a hakura da azumi, domin za su iya karya shi.

Domin karin bayani za a iya tuntuvar malamai na addini ko kuma binciken littattafan musulunci kamar na Ibn Uthaimin wanda yayi dogon bayani akan azumi da magunguna, domin a daidaita wadannan ka’idoji.

 

MAKARANTUN FIRAMARE: TUBALIN GINA LAFIYAR YARA

SHPA da akan dauki lafiyar yara a kananan makarantunmu, musamman ma na gwamanatoci da muhimmanci sosai. Amma a yanzu saboda tabarbarewar al’amura ’yan makarantun hukuma idan aka gan su ko sha’awarsu ba a yi, ta wajen tsabtar jiki da ta kayan sa wa, balle a zo ga maganar makarantun allo. Wannan na nuni da irin yadda shi kansa ilmin ya tabarbare, domin a ka’ida an gina kananan makarantun firamare ba don ilmi kawai ba har da kulawa da mu’amala da tsabtar dalibai.

A yau mun lalubo manyan tubalai na kiwon lafiyar ’yan makarantar firamare domin tunatar da mu da malamai da hukumomin da abin ya shafa. A cikin tubalan abu daya ne ko biyu kawai muke jin labarin ana samarwa yara ’yan makaranta, shi ma don dawowar siyasa. Wannan kuwa shi ne ciyarwa lokacin ‘tara.’ Makarantu da dama a yanzu a wasu manya birane na Arewacin kasar nan an dawo da ciyar da dalibai abinci. Abin da dai kawai ba mu sani ba shi ne ko masu tsabta da gina jiki sosai ake bayarwa.

Tubalin gini na biyu shi ne samar da ilmi a kan kiwon lafiya, wanda wannan ma akwai shi. Sai kuma samar da wuraren motsa jikin. Wauraren motsa jiki a makarantunmu filaye ne kawai ba kayan wasa. Wato fili ne kawai aka ware kato guda, ba a raba an zana taswirar bangaren kowane irin wasa ba. Sai tubalin bin diddingin tsabtar kowane dan makaranta ta jiki da ta kayan sa wa, wanda da ake yi duk sati akalla sau daya a makarantun firamare. Wannan ya hada da duba tsaftar farce ko kumba, duba baki, duba tsabtar tufafi da takalma. A da duk yaron da bai cika tsabtar jikinsa ba kora shi gida ake kada ya yada wa yara cututtuka. Har yanzu a wasu kasashe sai an nuna shaidar allurar riga-kafi ma kafin ba a yara gurbin karatu, don gudun irin haka, amma a kasar nan an daina.
Wani tubali da za a ce kusan yanzu babu shi kwata-kwata a makarantun firamare shi ne dakin shan magani na sha-ka-tafi, wanda ake ajiye wa ma’aikacin lafiya sukutum. Ba makarantun firamare ba, kai har sakandare a yanzu da wuya a samu wannan.
Mun san akan samu bandakunan zagayawa, amma sam mun sani a yanzu da su gara babu su. Tun a hanyar shigar su mutane suke kicibis da kazanta.

Duk binciken da masana ke gudanarwa a kan harkar lafiyar ’yan makaranta a ’yan shekarun nan a kasar nan ba su yi nuni da ci gaba mai kyau ba a harkar kiwon lafiyar makarantu. Binciken ya hada kuma har da makarantu na kudi, inda sai dai a ce gara su da na gwamnati, amma duk tafiyar daya ce. Da fatan masu ruwa-da-tsaki za su gyara lamarin.